Ở Việt Nam, bản án (judgment) là sản phẩm cuối cùng của một phiên tòa, được công bố và lưu tại congbobanan.toaan.gov.vn. Hiểu cấu trúc của bản án rất hữu ích — không chỉ cho luật sư mà cho mọi nhà nghiên cứu, nhà báo hoặc đương sự muốn theo dõi vụ việc.
Sáu phần của một bản án
Phần 1: phần mở đầu — tên Tòa, số bản án, ngày tuyên, tên các bên, thẩm phán chủ tọa, thư ký phiên tòa, đại diện Viện kiểm sát (nếu có). Phần 2: nội dung vụ việc — tóm tắt đơn khởi kiện và yêu cầu phản tố. Phần 3: ý kiến của các bên tại phiên tòa. Phần 4: nhận định của Tòa — phần quan trọng nhất; là nơi tòa giải thích áp dụng điều luật. Phần 5: phần quyết định — tuyên về từng yêu cầu cụ thể. Phần 6: quyền kháng cáo và thời hiệu kháng cáo.
Phần “Nhận định”: đọc kỹ vì đây là cốt lõi
Phần Nhận định trình bày lập luận pháp lý của tòa. Đây là nơi bạn tìm thấy: điều luật được trích dẫn, cách tòa giải thích điều luật đó áp dụng vào hoàn cảnh cụ thể, và tại sao tòa chấp nhận hoặc bác bỏ chứng cứ. Phần này dài và đôi khi rườm rà, nhưng nó là phần duy nhất tạo tiền lệ giải thích pháp luật trong các vụ tương tự.
Phần quyết định nói cho bạn biết tòa quyết định gì. Phần nhận định nói cho bạn biết tòa nghĩ gì.
Cách phân biệt án lệ với bản án thông thường
Hệ thống tòa án Việt Nam đã có chế định Án lệ từ 2015. Một bản án trở thành Án lệ khi được Hội đồng Thẩm phán Tòa án Nhân dân Tối cao thông qua chính thức và công bố trong Tập án lệ. Án lệ ràng buộc các tòa cấp dưới khi vụ việc tương tự xuất hiện. Bản án thường không có giá trị tiền lệ — nhưng có thể được tham khảo. Cập nhật danh sách án lệ tại anle.toaan.gov.vn.
Kháng cáo, kháng nghị, giám đốc thẩm: ba con đường
Sau khi nhận bản án sơ thẩm, đương sự có 15 ngày để kháng cáo lên cấp phúc thẩm. Sau bản án phúc thẩm có hiệu lực, có thể kháng nghị Giám đốc thẩm hoặc Tái thẩm trong 3 năm — nhưng chỉ Chánh án TANDTC, Viện trưởng VKSNDTC hoặc Chánh án TAND cấp cao mới có quyền khởi xướng. Đương sự có thể đề nghị, nhưng không thể tự mình kháng nghị.
Khi đọc bản án để chuẩn bị kháng cáo, tập trung vào phần Nhận định — đó là nơi bạn tìm thấy lỗi áp dụng pháp luật. Phần Quyết định không thể bị kháng cáo nếu nó đúng theo Phần Nhận định.
Bài liên quan