Trước 2024, một nhà đầu tư nước ngoài muốn lập công ty tại Việt Nam phải qua bốn cửa: Sở Kế hoạch Đầu tư (giấy chứng nhận đăng ký đầu tư - IRC), Phòng Đăng ký kinh doanh (giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp - ERC), cơ quan thuế (mã số thuế), và Sở Lao động (giấy phép lao động cho người nước ngoài). Quy trình mất từ 30 đến 60 ngày làm việc.
Mô hình một cửa hợp nhất
Từ tháng 7/2024, ba thủ tục đầu tiên đã được hợp nhất qua một cổng duy nhất: dichvucong.dangkykinhdoanh.gov.vn. Nhà đầu tư nộp một bộ hồ sơ duy nhất, hệ thống tự định tuyến tới ba cơ quan, và kết quả được trả về cùng lúc. Thời gian xử lý hiện nay là 15-25 ngày làm việc đối với hầu hết loại hình kinh doanh không thuộc danh mục có điều kiện.
Hồ sơ chuẩn
Bộ hồ sơ tối thiểu gồm: (1) đơn đăng ký đầu tư — mẫu 1A; (2) tài liệu chứng minh tư cách pháp lý của nhà đầu tư (hợp pháp hóa lãnh sự); (3) báo cáo tài chính 2 năm gần nhất hoặc xác nhận số dư ngân hàng; (4) đề xuất dự án đầu tư — bản tiếng Việt và tiếng Anh; (5) hợp đồng thuê địa điểm thực hiện dự án; (6) cam kết bằng văn bản về vốn đầu tư.
Ngành nghề có điều kiện: vẫn cần đường riêng
Một số ngành vẫn yêu cầu chấp thuận chủ trương đầu tư trước khi đăng ký — bao gồm: bất động sản, ngân hàng, bảo hiểm, viễn thông, dược phẩm, giáo dục, y tế. Đối với những ngành này, quy trình một cửa chỉ áp dụng cho phần đăng ký doanh nghiệp; phần chấp thuận chủ trương vẫn phải qua UBND tỉnh hoặc Thủ tướng Chính phủ.
Một cửa nghĩa là một điểm nộp — không có nghĩa là một cấp phê duyệt.
Các thay đổi đáng chú ý từ 2024
Bốn điểm thực tiễn: (1) hồ sơ điện tử có chữ ký số được chấp nhận thay thế bản giấy ký mực — tiết kiệm thời gian gửi DHL từ nước ngoài; (2) bản dịch không còn phải có công chứng nếu được dịch bởi đơn vị trên danh sách Bộ Tư pháp công nhận; (3) thời gian giải trình hồ sơ thiếu giảm còn 5 ngày làm việc (trước đây 10); (4) ngành nghề có vốn nước ngoài tối đa được công bố công khai trên cùng cổng — không còn phải tham chiếu danh mục riêng.
Khuyến nghị: cho dù quy trình đã đơn giản hóa, vẫn nên có luật sư địa phương đồng hành — nhất là đối với ngành nghề có điều kiện hoặc dự án trên 30 triệu USD (yêu cầu chấp thuận chủ trương đầu tư của Quốc hội theo Điều 31 Luật Đầu tư).